Amaç

Düzenleme ve Yürütme Kurulu

Program

Bildiriler / e-kitap

Sergi

Müzecilik Mevzuatı

Osman Hamdi Bey

Konaklama

Ulaşım

İletişim

Bildiriler /e-Kitap

MÜZE YÖNETİMİ VE SORUNLAR

Nurcan ÖZTÜRK
KKTC Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Müdürlüğü

1975 yılında kurulan Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Müdürlüğü'nün, asli görevi, dünya insanlığının ortak kültür mirası olan eski eserleri ve bunların içinde bulunduğu alanlar ile müzeleri en geniş anlamda korumak, yaşatmak tanıtmak, geliştirmek, yaygınlaştırmak ve restore etmek için gerekli olan saptama, belgeleme, kazı işleri ile açığa çıkartma, değerlendirme, fonksiyon verip kullanma ve yeni müzeler kurmakla ilgili iş ve işlemleri gerçekleştirmektir.

Devlet ve Özel Müzelerin kuruluş esasları ile görev yetki ve sorumlulukları ve açık olduğu saatler ile ücretleri Bakanlar kurulunca çıkarılacak bir tüzükle saptanır.

Eski Eserler Yasası'nın kapsamına giren eserlere ait müzelerin ve ören yerlerinin ziyarete açılması, kurulması, geliştirilmesi ve denetlenmesi müdürlüğün görevleri arasındadır.

Bu görevini en iyi şekilde yapmak için çalışan dairemizin müzecilik konusundaki en önemli sorunlarının başında Personel Sayısının yetersizliği gelmekedir.

Ülkemizde müzeler, Müdürlüğe bağlı Şube Amirlikleri tarafından yönetilmektedir. Müzeler ile Müdürlük arasında Şube Amirliği vardır. Şube Amirliği kendi bölgesindeki tüm müzelerden sorumludur. Bu amirliklerde çalışan teknik personel sayısı ise oldukça azdır.

Şöyle ki;
Kazı İşleri Şubesi'nde, 1 Arkeolog, 1 Sanat Tarihçisi
Müze ve Ören Yerleri Şubesi'nde, 1 Arkeolog 1 Sanat Tarihçisi
Girne Bölge Şube Amirliği'nde, 1 Arkeolog 2 Sanat Tarihçisi
Gazimağusa Bölge Şube Amirliği'nde, 2 Arkeolog 1 Sanat Tarihiçisi
Güzelyurt Bölge Şube Amirliği'nde ise 1 Sanat Tarihçi olmak üzere toplam 11 teknik personel kadrolu olarak çalışmaktadır.

" Müzelerimizde (kadro şemasında) Müze müdürü veya müze uzmanının olmaması ve Şube Amirliklerindeki teknik personelin az olması müzelerimizin yönetim ve kontrolünü zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda; müzelerin yönetim ve denetimini, ilgili Bölge Şube Amirliği yapmaktadır. Müzedeki sorun bölge şube amirliğine aktarılmakta şubede çözülemeyecek sorunlara ise müdürlük kanalıyla çözüm bulunmaktadır. Az sayıdaki Teknik Personelimiz müze yönetiminin yanısıra kurtarma kazısı, envanter, sit alanlarının tesbit ve ilanı, koleksiyonculara ait eski eserlerin denetlenmesi, resmi yazışmalar ve idari işler gibi birçok görevi de yürütmektedir.

" Müze memuru kadro sayısının az olması nedeniyle bu eksiklik geçici personel çalıştırılarak çözülmeye çalışılsada bu kişilerin tamamen geçici statüde olmaları, bazı özlük haklarının olmaması, tahsil durumu, maaşının kadrolu müze memuruna göre düşük olması, yabancı dil bilmemeleri gibi nedenlerden dolayı verimi düşürmekte ve bu durum tüm personeli görevlerini yapmakta olumsuz yönde etkilemektedir.

" Müzelerdeki görevli sayısının az olması gerek ziyaretçilerin yönlendirilmesinde gerekse eski eserlerin korunmasına yönelik takipte sorun teşkil etmektedir.

" Müze ve Ören yerlerinin korunmasına yönelik olarak bazı müzelerin gişe ve sergileme salonlarına takılan kamera sistemi ile eski eserler ve müzeler 24 saat kontrol altında tutularak eleman eksikliğini kısmen gidermenin yanısıra acil durumlarda müdahale edebilme imkanı da sağlanmış oldu.

Bir diğer sorun ise bütçe yetersizliğidir.1994 yasası ile Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Müdürlüğü'nün bünyesinde kurulan Eski Eserleri Koruma Fonu, 1995 yılından beri eski eserleri koruma ve müze düzenleme çalışmalarına büyük katkıda bulunmaktadır. Bu fonun esas geliri müze giriş ücretleridir. Bu sayede müdürlüğümüz büyük atılımlar yapmıştır. Ancak ; fonun 2006 yılı itibarıyle Maliye Bakanlığı'na devredilmesiyle bütçe olanakları kısıtlanmış, bu da müdürlük çalışmalarındaki verimi düşürmüştür.

Diğer maddi destek ise Kuzey Kıbrıs Müze Dostları Derneği tarafından sağlanmaktadır. Ancak bu kaynak sadece küçük ve acil ihtiyaçları karşılayabilmektedir.

Bazı milli ve etnoğrafik müzelerimiz ise Türkiye Cumhuriyeti Yardım Heyetinin katkılarıyla düzenlenebilmiştir.

Devlet bütçesinin mesai saatleri dışında çalıştırılabilecek personele ödenmesi gereken, fazla mesai ödeneklerini kısıtlamaları nedeniyle müzelerin açık kalma süreleri de kısıtlanmıştır.

Bir diğer önemli nokta ise müze sergilemelerinin çağdaş müzecilik anlayışı ile yeniden düzenlenmesi gerekliliğidir ki bu bağlamda son yıllarda birçok müzemiz yeniden düzenlenerek ziyarete açılmıştır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde Müze olarak tasarlanıp inşa edilen tek müze Lefkoşa Milli Mücadele Müzesidir. Bunun dışında kalan diğer müzelerin hiçbiri müze olarak inşa edilmemiş olup tarihi binaların değerlendirilmesi amacıyla özellikle kiliseler veya tarihi değeri olan ev, konak veya kaleler restore edilerek müze olarak düzenlenmişlerdir.
Adeta bir açık hava müzesi olan ülkemizin, Eski Eser bakımından oldukça zengin olan ve depolarında binlerce arkeolojik eser bulunmasına rağmen başkent Lefkoşa'da merkezi bir arkeoloji müzesi olmaması ülkemiz ve dünya adına büyük bir eksikliktir.

Eski Eserler ve Müzeler Dairesinin önemli sıkıntılarından birisi de kurulduğu yıldan bu yana bağlı olduğu bakanlığın sürekli olarak değiştirilmesidir. Bu durum da dairemizi olumsuz yönde etkilemekte yapılan çalışamaların tamamlanma sürelerini uzatmaktadır. Müdürlüğümüzün sürekli bağlı kalabileceği en uygun bakanlık olan bir Kültür Bakanlığı oluşturulmasının dairemiz adına daha yararlı olacağı inancındayız.

Yasa ve tüzüklerin yetersizliği, kadro şemasının yeniden düzenlenmesi, kadrodaki boşlukların acilen doldurulması, yeni kadroların eklenmesi (konservatör, uzman müzeci,...) Korumaya yönelik laboratuvarların kurulması gibi sorunlar da dairemiz için büyük önem teşkil etmektedir. Konservasyon laboratuvarının kurulması için gerekli çalışmalar başlatılmış olup en yakın zamanda faaliyete geçirilmesi planlanmaktadır. Ancak laboratuarda çalıştırılacak konservasyon uzmanlarının olmaması kadro şemasındaki eksikliğin bir göstergesidir.

Tüm bu sorunlara rağmen dairemiz personeli büyük bir özveriyle çalışmakta olup eksik yönlerini imkanları ölçüsünde tamamlamaya çalışmaktadır.

Ayrıca yine siyasi nedenlerle uluslararası örgütlerle iletişim kurulamamaktadır. Bunun yanısıra , gerek Türkiye gerekse Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki Üniversitelerle karşılıklı işbirliğine dayalı iletişimin kurulmasında yarar görülmektedir. Bu konuda son yıllarda dairemiz adına güzel atılımlar gerçekleştirilmiştir. Örneğin 2007 yılında Ankara Üniversitesi ile Dairemiz arasında protokol yapılarak arkeolog ve sanat tarihçilerimize müzelerde önleyici koruma konusunda uzaktan eğitim verilmiş ve Girne Kalesi eski eser depolarının düzenlenmesi konusunda danışmanlık hizmeti alınmıştır.

Canbulat Müzesi 'nin yeniden düzenlenme çalışmaları çerçevesinde ise Azebeycan Ressamlar İttifağı Kombinatı ile protokol yapılarak ülkemize bir müze ressamı ve bir heykeltraş getirtilerek hizmet alınmıştır. Bugün burada bulunmamız da bizim için memnuniyet verici bir olaydır. Böyle Uluslarararsı bir toplantıda müzecilik konusundaki sorunlarımızı paylaşma fırsatı verildiği için Kocaeli Üniversitesi Rektörlüğüne Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümüne, başta Sn Şengül AYDINGÜN olmak üzere toplantının düzenlenmesinde emeği geçen herkese şahsım ve müdürlüğüm adına teşekkür ederim.